Marleen Vogels




Wie is Marleen?
Portfolio
Teksten
Nieuws
Links
Contact
Home






Over Roodkapje...
Alles wat je (niet) wilde weten

Roodkapje, de wolf en de jager, de hoofdfiguren uit het bekende sprookje van Grimm en Perrault, duiken regelmatig op in mijn tekeningen en doeken. Zij vormen voor mij een onuitputtelijke bron van inspiratie. De psychoanalytische interpretatie van roodkapje door Fromm vormt voor mij daarbij het vertrekpunt. Even kort door de bocht komt de interpretatie van Fromm neer op het volgende: Roodkapje is geen kind meer, maar een jonge vrouw. Het rode kapje zou het symbool van de menstruatie zijn. Dat moeder haar waarschuwt om niet van het pad af te gaan, zou eigenlijk een waarschuwing zijn om haar maagdelijkheid niet te verliezen. De boze wolf zou staan voor de agressieve mannelijke seksualiteit en de jager zou een stereotype vaderfiguur voorstellen die roodkapje behoedt voor het gevaar van verlies van maagdelijkheid. Roodkapje naait stenen in de buik van de wolf als verdiende straf voor de wolf. De stenen zouden symbool zijn voor steriliteit. Het feit dat de stenen in de buik worden genaaid, zou spotten met de mannelijke toe-eigening van de vrouw en het opdringen van haar rol als zwangere vrouw. Fromm ziet vrouwen als mannenhaters en overwinnaars in dit sprookje.

Deze psychoanalytische duiding van het sprookje vormt ook de basis van mijn eigen gedachten bij het sprookje over roodkapje, hoewel ik zelf de accenten graag steeds anders leg en roodkapje verschillende rollen laat spelen. In een van deze rollen is roodkapje dan ook geen onschuldig meisje, maar een jonge vrouw (zoals ook Fromm dit beschrijft). Ik zie het afdwalen van het pad om bloemen te plukken in dat geval als het toegeven aan verleiding, maar ook als bewuste keuze. Niet iets waar de wolf (in mijn beleving ook het symbool voor mannelijkheid en seksualiteit) schuld aan heeft. Het verslinden van roodkapje door de wolf is een erotische daad (eten en erotiek/sensualiteit liggen binnen het psychoanalytisch gedachtegoed dicht bij elkaar) waar beide mee instemmen. Roodkapje had al kunnen zien dat niet grootmoeder in bed ligt, maar de wolf. Ik kan mij iets voorstellen bij roodkapje als mannenhaatster en overwinnaar, zoals Fromm dat ziet, maar dan alleen wanneer het gaat om de versie van het verhaal waarbij de jager roodkapje komt redden en roodkapje wraak neemt. Wanneer je de versie beschouwt waarin roodkapje niet gered wordt, kan ik mij meer vinden in de gedachte dat roodkapje zich uiteindelijk schikt in een ondergeschikte positie, een bevestiging van het ouderwetse rollenpatroon. Of dat er sprake is van een gelijkwaardig aandeel waarbij roodkapje zich overgeeft aan haar seksualiteit.

In mijn werk verschijnt roodkapje op vele manieren, soms geflankeerd door een konijn, als een symbool van onschuld, of als personificatie van het Uber-ich (superego) dat Roodkapje raad geeft en waarschuwt (Roodkapje vertegenwoordigd in mijn werk het Ich (ego), met haar identificeer je je als toeschouwer). Het is het archetypische roodkapje, dat daarom ook steeds in exact dezelfde sjabloonachtige vorm opduikt. Ik situeer haar ook in hedendaagse publieke plaatsen, waar zij aanschouwend aanwezig is, maar niet op haar plaats lijkt. Soms stapt roodkapje uit haar sjabloon en blijkt een tienermeisje, dat, zoals in de beschouwing van Fromm, niet zo onschuldig is als zij lijkt. Vaak ook verschijnt roodkapje op het doek als de gedragsmogelijkheid van een hedendaagse volwassen vrouw, zich bewust van haar seksualiteit, en genietend van de macht die zij uitoefent over de man, die op zijn beurt als wolf verleidt en verslind. Wie delft het onderspit? Of is er sprake van een status quo? De verhouding tussen roodkapje en de wolf wordt mooi verbeeld in de zeefdruk "It takes two (to tango)".

Het roodkapje-motief is een van mijn favoriete thema’s. Dit komt wellicht door de bekendheid van het verhaal, de zeer krachtige symboliek en de veelzijdigheid van de hoofdfiguren. Roodkapje en de wolf representeren samen het mannelijke en het vrouwelijke, het goede en het slechte, de onschuld en de seksualiteit. Hiermee vallen veel nieuwe verhalen te vertellen die mijns inziens ook een link hebben met de huidige maatschappij. Mijn roodkapje zegt bijvoorbeeld ook iets over wat de huidige maatschappij tegenwoordig van een vrouw verwacht: een zelfstandig, intelligent, assertief, seksueel wezen te zijn, maar tegelijkertijd natuurlijk ook onschuldig, verzorgend en volgend. Een onmogelijke opgave...